Giriş

COVID‑19 pandemisi, kapalı alanlarda havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinin virüs yayılımındaki rolünü gözler önüne serdi. Özellikle büyük ziyaretçi akışına sahip alışveriş merkezlerinde (AVM) kullanılan klima sistemleri, havanın dolaşımını kontrol etmedikçe bulaşma riskini artırabilir. Bu yazıda, mevcut AVM klima sistemlerinde alınması gereken önlemler ve uygulanabilir tavsiyeler detaylandırılmıştır.

AVM Klima Sistemlerinde Pandemi Riski

1. Rooftop (çatı üstü) klima cihazları

   • Çoğu rooftop sistem, iç havayı %75, dış havayı %25 oranında karıştırarak çalışır. Bu oran, virüs taşıyan havanın mekâna geri dönmesine yol açar.
   • %100 taze hava ile çalıştırıldığında ısıtma/soğutma kapasitesi yetersiz kalabilir.

2. Karışım havalı klima santralleri

   • By‑pass damperleri açık olduğunda, dışarıdan alınan taze hava yeterince filtrelenmeden iç ortama karışır.

3. Negatif basınç eksikliği

   • Giriş‑çıkış kapılarından havanın dışarı akışı kontrol edilmediğinde, virüs bulaşma riski artar.

Önerilen Önlemler

1. Rooftop Klima Cihazları

• Dönüş havası damperi: %100 kapatılmalı.
• Taze hava damperi: %100 açılmalı.
• Damperin %100 sızdırmazlığını sağlamak için damper önüne PVC benzeri bir levha yerleştirilmeli.

2. Karışım Havalı Klima Santralleri

• By‑pass damperleri: %100 kapatılmalı.
• Damper önüne aynı şekilde PVC levha eklenerek sızdırmazlık sağlanmalı.
• %100 taze hava ile çalışan sistemler mevcut koşullarda çalışmaya devam edebilir.

3. Negatif Basınç ve Egzost Fanları

• Giriş‑çıkış kapıları: Negatif basınç oluşturulmalı; bu amaçla tüm egzost fanları aktif tutulmalı.
• Negatif basınç sağlanamazsa, yangın duman tahliye fanları ve/veya duman tahliye kapakları devreye alınarak ortamda negatif basınç oluşturulmalı.

4. Personel Ofisleri

• Taze hava miktarı pozitif basınç oluşturacak şekilde ayarlanmalı; böylece dış ortamdan gelen kirleticiler ofis içine girmeyecek.

5. Mağaza İç Mekanları

• Taze hava miktarı pozitif basınç oluşturacak şekilde ayarlanmalı.
• Isı pompası, fan‑coil vb. cihazların hava filtreleri EU‑13 sınıfı ya da daha yüksek kalite filtrelerle değiştirilmelidir. Uygun filtre bulunmadığında cihazlar geçici olarak devreden çekilmelidir.

6. Otoparklar

• Tüm egzost fanları çalıştırılmalı ve sürekli faal tutulmalı.
• Emiş havasındaki virüslerin dış ortama yayılmasını önlemek için EU‑13 kalite filtreler kullanılmalı.
• Otopark içinde insan hareketini sınırlayan fiziksel önlemler alınmalıdır.

7. Tesisat İşletme ve Bakım Ekipleri

• Çalışanlar, enfeksiyona karşı koruyucu ekipman (maske, eldiven, koruyucu kıyafet) kullanmalı.
• Koruyucu önlemler alınmadan klima sistemlerine yaklaşılmamalıdır.

Sonuç

AVM’lerdeki iklimlendirme sistemleri, doğru ayarlamalar ve ek önlemlerle virüs yayılımını önemli ölçüde azaltabilir. Yukarıda belirtilen damper, fan, basınç ve filtrasyon düzenlemeleri, mevcut altyapının büyük bir revizyon gerektirmeden uygulanabilir ve pandemi koşullarına uygun bir iç ortam sağlamaya yardımcı olur.

Yazar: Mimar Mehmet Ali Özerk
Tarih: Ağustos 2020